TTIW Wetsus integreerd water in Fries onderwijs

Door Nelleke van Dorenmalen van TTIW Wetsus

Instroom en ontwikkeling van gespecialiseerde mensen zijn voor de continuïteit van het onderzoek naar en de ontwikkeling van innovatieve technologieën een basisvoorwaarde. Het Technologisch Top Instituut Watertechnologie Wetsus (TTIW Wetsus) onderkent dit feit en probeert de ‘braindrain’, die het Noorden lange tijd heeft gekend, te doorbreken en om te buigen tot een ‘braingain’. Kennisintensieve werkgelegenheid binnen onderzoek en bedrijvigheid is noodzakelijk om Friesland tot een kenniseconomie te ontwikkelen. Friesland heeft gekozen voor het thema watertechnologie en wil zich hierin sterk maken. De realisatie van deze ambitie is alleen mogelijk met voldoende jonge kenniswerkers. Een vroegtijdige binding met het onderwerp water is hierbij cruciaal. Het te voeren beleid van Wetsus is het beste als volgt samen te vatten: “Introduceer water in het basisonderwijs, blijf voeden in het voortgezet onderwijs en biedt mogelijkheden tot specialisatie in het hoger onderwijs”.

Wetsus
Wetsus is landelijke trekker van een aantal actielijnen uit het Human Capital Water programma. In samenwerking met andere partijen coördineert en werkt Wetsus samen in activiteiten voor het basis- en voortgezet onderwijs, hoger-  en weten­schap­pelijk onderwijs.

De activiteiten voor het basis- en voortgezet onderwijs vinden in het Noorden plaats onder de noemer Inner Circle Noord. Partijen in de watersector werken actief samen binnen deze inner circles. Het Wetsus netwerk van kennisinstellingen en bedrijven biedt hiertoe direct aanknopingspunten. In de regio Friesland zorgen de activiteiten voor een extra impuls binnen het basis- en voortgezet onderwijs om een “leerlijn water” te ontwikkelen. Een dergelijke leerlijn is pas zichtbaar als actoren in het onderwijs water een vaste plek geven in hun curricula. Het ligt in de bedoeling om de opgepakte activiteiten binnen de Inner Circle Noord uit te rollen en als voorbeeld te stellen voor andere regio’s in Nederland.

Basisonderwijs
Een succes binnen het basisonderwijs (groep zeven en acht) van Friesland is de Wetsus driedaagse: een interactief lesprogramma. Het klaslokaal krijgt de uitstraling van een waterlaboratorium tijdens een introductieles op school. De leerlingen gaan onder leiding van een door Wetsus aangestelde docent zelf aan de slag met diverse waterexperimenten. Deze introductieles krijgt een vervolg bij een bedrijf dat kennis van de watertechnologie toepast in de praktijk. Ook hier verrichten de leerling allerlei proeven en krijgen zij een rondleiding. Het laatste onderdeel is bedoeld om alle indrukken te verwerken en om de leerlingen kennis te laten maken met de laatste technologische ontwikkelingen in de watersector.

Voortgezet onderwijs
Voor het voortgezet onderwijs heeft Wetsus samen met docenten lesmateriaal ontwikkeld voor 3 HAVO en 3 VWO. Het is belangrijk om scholieren in dit jaar voor te lichten over de mogelijkheden binnen de watersector met een bètaprofiel (natuur en techniek en natuur en gezondheid). Daarnaast ontwikkelt Wetsus in samenwerking met universiteiten en hogescholen modulen voor vakken binnen de bètaprofielen van klas 4/5 HAVO en 5/6 VWO. Een voorbeeld hiervan is de bijna gecertificeerde Blue Energy module voor het vak Natuur, leven en Technologie.

Hoger onderwijs
Scholieren die na het voortgezet onderwijs kiezen voor een universitaire of HBO bachelor opleiding chemische technologie, milieutechnologie of biotechnologie kunnen sinds kort  doorstromen naar een gespecialiseerd MSc programma in de watertechnologie in Leeuwarden. Drie Nederlandse universiteiten zijn in september 2008 gestart met dit uniek wetenschappelijk programma. Zij erkennen dat het aantal wetenschappelijke onderzoekers binnen de water(proces)technologie relatief laag is. Samen met Wetsus hebben zij het initiatief genomen om het aantal hoog opgeleide watertechnologen daadwerkelijk te vergroten. De afgestudeerde watertechnologen zullen hun bijdrage gaan leveren aan de ontwikkeling en de wereldwijde toepassing van nieuwe watertechnologieën.

Voor de realisatie van een gesloten leerlijn water binnen het hoger onderwijs hecht Wetsus veel belang aan de ontwikkeling van een bachelor opleiding Watertechnologie in Leeuwarden, die aansluit op het MSc programma.

Voor meer informatie: www.wetsus.nl

Integrale Leerlijn Water vergroot instroom watersector

Door Jeroen Jonkman, DHO

Afgelopen schooljaar heeft in de provincie Friesland een pilot Leerlijn Water plaatsgevonden waarbij basisscholen, middelbare scholen, MBO’s, HBO’s en Technologisch Topinstituut Watertechnologie Wetsus betrokken waren. Een uniek project waaraan alle onderwijsniveaus uit de onderwijskolom, van basisonderwijs tot universiteit, deelnamen. Hoewel de Leerlijn Water in Friesland nog in het evaluatiestadium verkeert is het volgens Renée Vergouwe, programmamanager van Human Capital Water, duidelijk dat een dergelijke leerlijn een belangrijke rol kan spelen voor het vergroten van de instroom van nieuwe medewerkers in de watersector. “De wereld van water heeft jongeren heel wat te bieden”, zegt Vergouwe. “We moeten het alleen beter laten zien!”

Gezamenlijk belang
Human Capital Water is een gezamenlijk programma van organisaties uit de watersector en is gericht op het inspireren van jongeren om te kiezen voor een watergerelateerde opleiding en een carrière in de watersector. Het versterken van de samenwerking met onderwijsinstellingen speelt daarin een cruciale rol. Vergouwe is werkzaam voor het Netherlands Water Partnership, een netwerkorganisatie voor de watersector dat het Human Capital Water programma coördineert. Vanuit die hoedanigheid kwam Vergouwe in contact met Olivier Bello van Duurzaam Hoger Onderwijs  (DHO), die een verbindende rol speelt bij het ontwikkelen van een integrale leerlijn Water. Vergouwe: “Olivier Bello kwam ik tegen op een netwerkbijeenkomst in 2007 waar hij vertelde over de leerlijn water. Het was meteen duidelijk dat zo’n leerlijn precies past bij het doel dat Human Capital Water voor ogen heeft. Een Leerlijn zorgt ervoor dat aandacht voor water een structureel onderdeel wordt van de onderwijsloopbaan van een scholier. Die structurele aandacht wakkert belangstelling voor water aan, bevordert de instroom in watergerelateerde vervolgopleidingen en daarmee uiteindelijk instroom in de watersector”.

Projectmanager HCW, Renée Vergouwe

(On)bekend maakt (on)bemind
Het verhaal is inmiddels duidelijk: in een land dat voor een deel onder zeeniveau ligt zullen de gevolgen van klimaatverandering iedereen raken. Om ervoor te zorgen dat ook volgende generaties kunnen genieten van Nederland als veilig waterland hebben we voldoende waterprofessionals nodig. Ook wereldwijd liggen er kansen voor de watersector. Voor de export, maar ook om bij te dragen aan oplossingen voor de wereldwaterproblematiek. Kortom, de watersector heeft nu en in de toekomst voldoende goed opgeleide mensen nodig. Echter, te weinig jongeren kiezen nu voor een watergerelateerde opleiding.

Een  belangrijke redenen voor dit probleem, zo wordt breed onderkend, is een matige bekendheid bij jongeren over de veelzijdigheid van de waterwereld. Volgens Human Capital Water kan een leerlijn water ook een rol spelen om die bekendheid te vergroten. Vergouwe hierover: “De watersector is enorm veelzijdig en spannend, maar het probleem is dat jongeren dit niet weten. Dat komt onder andere doordat waterprofessionals over het algemeen nogal bescheiden zijn, ze lopen niet zo te koop met hun werk.

Een leerlijn water biedt een uitgelezen kans om de onbekendheid en de onbetrokkenheid te veranderen. Met een leerlijn kunnen veel meer manieren gecreëerd worden waardoor scholieren herhaaldelijk in aanraking komen met het echte werk. Dit kan bijvoorbeeld een presentatie zijn van een professional, maar ook een excursie, een werkstuk of een stage. Een goed voorbeeld is de Stockholm Junior Water Prize. Dat is een junior variant van de Stockholm Water Prize, een prestigieuze prijs die elk jaar wordt uitgereikt aan een excellente wetenschappelijke bijdrage op het gebied van water. Nederland doet dit jaar voor de tweede achtereenvolgende keer mee aan die juniorprijs. Drie Nederlandse scholieren zijn geselecteerd om in Zweden hun project te presenteren, nadat ze in Nederland de wedstrijd Knappe Waterhoofden 2009 hadden gewonnen. Dat soort evenementen zet water bij jongeren op de kaart”.

Regionale focus
Het is heel belangrijk dat activiteiten om jongeren in contact te brengen met de wereld van water regionaal worden georganiseerd. Dat is ondermeer van belang, zegt Vergouwe, omdat mensen tot aan HBO niveau over het algemeen genomen niet verhuizen voor werk of opleiding. “Het betekent dat het gros van je toekomstige werknemers dus al bij jou in de regio woont. Die wil je interesseren voor de waterwereld. Het is veel effectiever om voorlichtingsactiviteiten regionaal van de grond te tillen, zoals nu in Friesland gebeurt met de leerlijn water. Dan kunnen bedrijven, overheden, onderwijsinstellingen en maatschappelijke organisaties uit de regio er beter bij betrokken worden en hebben zij ook de gelegenheid zich bij de jongeren in de kijker te spelen.”

Samenwerken
Vanuit Human Capital Water biedt Vergouwe ondersteuning door bijvoorbeeld interregionale samenwerking te propageren. “Regionale aanpak is heel belangrijk, maar laten we wel van elkaars ervaringen en successen leren, en voorkomen dat iedereen opnieuw het wiel moet gaan uitvinden. Als er in de ene regio al ervaring is opgedaan met het ontwikkelen van initiatieven die succes hebben, kunnen ze daar in andere regio’s van profiteren. Die initiatieven zetten we graag in de etalage. Samenwerken blijft het belangrijkste.”

Voor meer informatie: Renée Vergouwe Netherland Water Partnership (programmamanager Human Capital Water): r.vergouwe@nwp.nl, 070 304 3715