Afstudeeronderzoek naar duurzaam inkopen valt in de prijzen

Voormalig Facility Management student Marjolein van de Water heeft met haar afstudeerscriptie over duurzaam inkopen bij de Provincie Gronigen de ‘FM Graduate Award’ van de Hanzenhogeschool Groningen gewonnen. Daarnaast is nu ook genomineerd voor de landelijke FMN/ LOOFD award: ‘FM bachelor of the year’. In dit interview verteld Majolein over haar afstudeeronderzoek en het inkoopmodel: Duurzaam Groeien naar Volwassenheid, dat ze voor de provincie Groningen heeft ontwikkeld.

Door Rineke Daatselaar, docent inkoopmanagement Hanzehogeschool Groningen

Wat was voor jou de reden om een afstudeeropdracht op het gebied van duurzaam inkopen te doen?
Toen ik op zoek ging naar een afstudeeropdracht, had ik voor mezelf twee randvoorwaarden geformuleerd: het onderwerp moest actueel zijn (1) én het moest gericht zijn op inkoopmanagement (2). Ik kwam er al snel achter dat duurzaam inkopen ‘hot’ is in inkoopland. Maar ik had niet verwacht dat het zo’n boeiend en interessant onderwerp zou zijn.

Hoe ben je te werk gegaan?
Nadat ik een onderzoeksvraag  had geformuleerd dook ik in het diepe: er is zo ontzettend véél informatie te vinden over het onderwerp! Ik heb eerst een tijd rondgezwommen om alle hoekjes van het zwembad te ontdekken. Op den duur herkende ik de route, legde ik verbanden en ik heb uiteindelijk mijn zwemdiploma gehaald.

Je hebt zelf een model ontwikkeld. Hoe kwam je ertoe om dit model te ontwikkelen?
Allereerst is duurzaam inkopen een lastige materie waarbij de brei aan informatie over het onderwerp meer vragen oproept dan antwoorden geeft.Tijdens mijn onderzoek kwam ik erachter dat er 2 succesfactoren zijn die heel belangrijk zijn voor het succes van 100% duurzaam inkopen: het toepassen van de door SenterNovem opgestelde duurzaamheidscriteria (1) en het borgen in systemen en procedures (2). Echter, wanneer gekeken wordt naar de ambitie ’100% duurzaam inkopen’ geeft dit een vertekend beeld. Op het eerste gezicht lijkt het alsof de ambitie om ’100%’ duurzaam in te kopen de meest ultieme ambitie is. Maar wanneer je gaat kijken naar wát die ’100%’ inhoudt, komt dit neer op een procedurele kwestie van het 1 op 1 toepassen van duurzaamheidsaspecten die door SenterNovem zijn geformuleerd. Daarbij zijn deze duurzaamheidsaspecten weinig uitdagend waardoor de markt voor duurzame ontwikkeling onvoldoende wordt gestimuleerd. Het advies is dan ook om naast de door SenterNovem opgestelde criteria ook eigen duurzaamheidscriteria te formuleren (100%+), waardoor het duurzaam inkopen verandert van een procedurele kwestie naar een dynamisch proces waarbij de organisatie zélf aan het denken wordt gezet tot de meest duurzame oplossing te komen én waarbij de markt voor duurzame ontwikkeling wordt gestimuleerd.

Hoe werkt het model dat je hebt opgesteld?
Een organisatie kan niet van de ene op de andere dag 100%+ duurzaam kan inkopen; duurzaam inkopen is een groeiproces. Het model Duurzaam Groeien naar Volwassenheid is opgebouwd uit vijf volwassenheidsniveaus: hoe hoger het volwassenheidsniveau, hoe hoger de volwassenheid betreffende duurzaam inkopen binnen een organisatie. Opvallend is dat de 100%-lijn van 100% duurzaam inkopen niet het hoogste volwassenheidsniveau (5) is, maar ligt op volwassenheidsniveau 2. 100% duurzaam inkopen is immers niet ambitieus. Optimaal duurzaam volwassen zijn (niveau 5) betekent in het model ‘Duurzaam Groeien naar Volwassenheid’ dat je naast de criteria die zijn opgesteld door SenterNovem ook eigen duurzaamheidscriteria formuleert, duurzaam inkopen borgt in systemen en continue op zoek bent naar de meest duurzame oplossing. De ambitie begint dus pas bij volwassenheidsniveau 2.

Waar loop je tegenaan bij de implementatie?
Mijn advies is ambitieus en de ‘gap’ tussen advies en de praktijk is groot. ‘Geen tijd!’, is een veel gehoord argument om niet duurzaam in te kopen. Maar het is een kwestie van prioriteiten stellen. Duurzaam inkopen hangt samen een gedragsverandering en het is daarom een gróte uitdaging om de ambitie in de gezette tijd van 4 maanden te realiseren.

Wat kan volgens jou de opleiding nog bijdragen in het voortraject?
Duurzaam inkopen is hot, maar absoluut geen hype en daarom vind ik het een goede zaak dat duurzaam inkopen in het lesprogramma opgenomen wordt. De inkoper moet zich bewust zijn van de invloed die het heeft op de stimulering van duurzame ontwikkeling in de markt. Daarbij moet duurzaam inkopen geen doel op zich zijn, maar een integraal onderdeel in de bedrijfsvoering. In het lesprogramma zou duurzaamheid dan ook integraal moeten worden ingebed. De eerste vraag die gesteld moet worden is: ‘is het daadwerkelijk nodig het werk, levering of dienst aan te schaffen?’ Niet inkopen kan de meest duurzame oplossing zijn. Een goed marktonderzoek is essentieel voor het bepalen van een zo duurzaam mogelijke aanschaf, passend binnen de randvoorwaarden van de organisatie: je kunt als organisatie wel iets hebben bedacht wat duurzaam is, maar wanneer de markt er niet klaar voor is bereikt het niet het gewenste resultaat. Het gaat erom de vraag vanuit de organisatie te koppelen aan de markt. Het onderwijs zou aan deze aspecten aandacht moeten besteden.

Meer info:

In gesprek met Bart Vos, NEVI hoogleraar Inkoopmanagement aan de Universiteit van Tilburg

Prof.dr.ir. Bart Vos is in 2003 benoemd als NEVI hoogleraar Inkoopmanagement aan de Universiteit van Tilburg. Zijn lopende onderzoeksthema’s zijn onder andere maatschappelijk verantwoord inkopen, global sourcing en het ontwerp van effectieve klant-leveranciersrelaties. Ook heeft hij meegewerkt aan de DHO publicatie ‘Sustainable Procurement, a thematic review on sustainable procurement in higher education’.

Door Lisette Dekker, DHO

Hoe kijkt u aan tegen de wens van de overheid om in 2010 100% duurzaam in te kopen?

Ik vind dit geen realistisch streven, om enkele redenen. Zo betekent die doelstelling van 100% niet dat alles duurzaam moet worden ingekocht. 100% betekent hier: alle producten die binnen de door Senternovem vastgestelde groepen vallen. Daarnaast ben ik bang dat mensen of organisaties er op een oppervlakkige manier mee om zullen gaan, alleen maar om te voldoen aan de opgestelde criteria. Het is echter nodig dat duurzaam inkopen een geïntegreerd onderdeel wordt van het bedrijfsplan en dat we met behulp van deze regeling ons eigenlijke doel bereiken. Dat doel is niet om zo veel mogelijk duurzaam in te kopen maar om dezelfde kwaliteit van leven te houden met minder gebruik van natuurlijke hulpbronnen. Wel vind ik het een positief gevolg van de regeling dat steeds meer mensen en organisaties nadenken over duurzaam inkopen en er mee bezig zijn. We gaan de goede richting op!

prof. dr. Bart Vos (derde van links) tijdens een van workshops op het Koop de Toekomst symposium

Hoe neemt u duurzaam inkopen op in uw lessen?

Ik begin met een introducerend college over duurzaam inkopen. Voor veel van de jongeren is het nieuw en onbekend waardoor ik het belangrijk vindt om hen eerst kennis te laten maken met het onderwerp. Maar daarnaast is het de bedoeling dat duurzaam inkopen een integraal deel wordt van het onderwijsplan. Het duurzame aspect is ten slotte van belang in het gehele inkoopproces en om jongeren hier goed op voor te bereiden moeten we beginnen met complete integratie in het onderwijs.

Hoe denkt u dat het staat met de integratie van duurzaam inkopen in het hoger onderwijs in het algemeen?

Het hele proces staat nog in de kinderschoenen, ook voor mijn lessen geldt zeker niet dat duurzaam inkopen al perfect geïntegreerd is. Maar ik heb wel het idee dat er een verandering gaande is. Veel van mijn collega’s, ook bij andere instellingen, zijn steeds meer bezig met het duurzame aspect van inkopen.

Wat denkt u dat de beste lesmethodes zijn voor het onderwerp duurzaam inkopen?

Cases zijn bij uitstek geschikt hiervoor omdat ze een beroep doen op het eigen denk- en inbeeldingsvermogen van de jongeren. Door het ze zelf uit te laten zoeken worden ze geprikkeld en gestimuleerd. Het is de bedoeling dat ze voor duurzaam inkopen relevante dilemma’s van verschillende kanten kunnen bekijken en er over kunnen discussiëren. Het gaat bij dit onderwerp namelijk niet alleen om kennis maar ook om vaardigheden en een bepaalde houding. Je kunt natuurlijk altijd zelf een casus maken op basis van een waargebeurde situatie. Dan wordt het echt een praktijkoefening wat nog meer versterkt kan worden door bijvoorbeeld een gastspreker uit te nodigen. Door dergelijk contact met bedrijven of professionals krijgen de jongeren inzicht in hoe het ingewikkelde proces van duurzaam inkopen vorm kan krijgen in de praktijk.

Klik hier voor een online versie van DHO’s themareview ‘Sustainable Procurement’ met de bijdrage Bart Vos

Geslaagd Symposium Duurzaam Inkopen op Nyenrode

Op woensdag 7 oktober jongstleden vond het door DHO georganiseerde symposium ‘Koop de Toekomst’, over duurzaam inkopen als thema binnen opleidingen van het hoger onderwijs, plaats. De dagvoorzitter prof. dr. ing. Jacques Reijniers MBA, hoogleraar inkoop en directievoorzitter van het NIC (het inkoopadviesbureau voor de publieke sector) opent het bal. Reijniers betoogt dat duurzaam inkopen een integraal onderdeel van het inkoopproces zou moeten worden. Als dat strategisch voor elkaar is, dan is het vaak nog problematisch om het uit te voeren. Directies moeten faciliteren op basis van een heldere visie, die meetbaar en toetsbaar is. Reijniers bepleit dat niet-materiële competenties als passie, omarming, creativiteit en doorzettingskracht onontbeerlijk zijn. Kortom: voordat je aan duurzaam inkopen begint moet eerst de mentaliteit van het denken veranderen.

prof. dr. ing. Jacques Reijniers MBA, hoogleraar inkoop en directievoorzitter NIC

Klik hier voor de Power Point presentatie van dhr. Reijniers en klik hier voor de video van de presentatie

Vervolgens komt keynote spreker Dr. Helen Walker van de Warwick Business School aan het woord. Walker is internationaal gelauwerd expert op het gebied van duurzaam inkopen. Zij zegt dat ze de interesse onder studenten in duurzaam inkopen heeft zien toenemen de afgelopen jaren. Dan is het belangrijk om hen een handelingsperspectief te bieden. Hierin spelen “Sustainable Supply Chain Management” te samen met lifecyclemanagement en een multidisciplinaire visie een grote rol. Laat de studenten de keten in kaart brengen met daarin de verschillende stakeholders. Probeer ook zoveel mogelijk in te zetten op het belang van inkoop bij lokale leveranciers.

De zaal luistert aandachtig naar Dr. Helen Walker

Klik hier voor een interview met Dr. Helen Walker in deze nieuwsbrief en voor de links naar de Power Point en video van haar lezing.

Walker’s beschouwing wordt gevolgd door de lezing van prof. dr. Dirk-Jan Kamann, wetenschappelijk directeur GRIP en professor inkoop en supply system management (Rijksuniversiteit Groningen). Hij gaat in op hoe onderwijs en onderzoek op gebied van duurzaam inkopen elkaar kunnen versterken. Het is essentieel dat studenten kritische vragen leren stellen over de inkooppraktijk en het belang van ‘early involvement’ leren doorgronden. De inkoper moet steeds terug naar de basisvraag: waaraan is precies behoefte? Gaat het om bedrijfsauto’s dan is de behoefte wellicht mobiliteit, of het kunnen ontmoeten van anderen. Op het moment dat de keuze voor bedrijfsauto’s al gemaakt is, is de relatief te behalen winst op duurzaamheid beperkt.

prof. dr. Dirk-Jan Kamann heeft een interactieve presentatie met scherpe stellingen

Klik hier voor de Power Point presentatie van dhr. Kamann en klik hier voor de video van zijn lezing

Drs. Jef Wintermans, directeur van de vereniging MODINT, geeft als belangrijkste advies mee om de studenten tijdens de studie de wereld te laten zien zoals deze is. Probeer het kader mee te geven van de complexe context waarin gehandeld moet worden. Dit licht hij onder meer toe met een model waarin het verschil tussen burger en consument tot uitdrukking komt, waar de nuance wordt aangebracht tussen de license to produce, to sell en to operate.

 

Centraal achterin Drs. Jef Wintermans tijdens een van de workshops

Klik hier voor de Power Point van dhr. Wintermans en klink hier voor zijn video

Drs. Pieternel Boer van DHO heeft in de tussentijd de resultaten gepresenteerd van haar onderzoek naar de ontwikkeling rondom de integratie van duurzaamheid in het inkooponderwijs. Een van de belangrijke conclusies is dat daar waar duurzaam inkopen in het onderwijs terugkomt dit vaak op initiatief van individuele docenten is. Zij hebben behoefte aan aansprekende voorbeelden en casussen uit het bedrijfsleven om uit te putten en zijn vaak bereid deze met collega’s uit te wisselen. DHO is van plan deze uitwisseling te vergemakkelijken door het bouwen van een online community rondom duurzaam inkopen.

Naast lezingen waren er diverse workshops waarin praktijkcasussen werden behandeld

Na de lezingen werden in twee workshops, een in samenwerking met BECO en Het NIC en een in samenwerking met MODINT casussen uit de praktijk behandeld en gekeken in hoeverre deze geschikt gemaakt kunnen worden voor het onderwijs. DHO heeft in samenwerking met MODINT een casus verder uitontwikkeld voor het onderwijs. Deze casus is hier te downloaden.

De dagvoorzitter besluit de dag door alle vragen die mensen beantwoord had willen zien nog eens op een rijtje te zetten. De combinatie van de behoefte aan casussen, dat de ontwikkelingen zo rap gaan en dat er zoveel vraag is naar kennis en definities, brengt eveneens weer de behoefte in beeld voor een platform voor kennisdeling, interdisciplinariteit, best practises, casussen en meer. Hier ligt in de nabije toekomst dan ook absoluut een rol voor DHO.

Dagvoorzitter Jacques Reijniers verwerkt de vragen die zich tijdens het symposium aandienden. Uit de analyse van de vragen bleek dat er binnen het hoger onderwijs een sterke behoefte is aan casussen en praktijkvoorbeelden

Voor meer informatie, zoals artikelen van de sprekers en de casus voro het onderwijs ontwikkeld door DHO in samenwerking met MODINT, surf naar: http://www.duurzame-inkoper.nl

Dr. Helen Walker over duurzaam inkopen in hoger onderwijs

Dr. Helen Walker is universitair docent en onderzoeker op het gebied van operations management aan de universiteit van Warwick in Groot-Brittannië. In haar onderzoek richt zij  zich op duurzame ontwikkeling en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. Helen Walker is medeontwikkelaar van een opleidingsprogramma voor toeleveranciers uit de gezondheidszorg waar duurzaam inkopen in is geïntegreerd. Ook heeft zij op diverse functies vervuld bij ontwikkeling van overheidsbeleid op het gebied van duurzaam inkopen. Dit jaar won zij de Journal of Purchasing and Supply Management Best Paper Award en de International Purchasing and Supply Education and Research Association Best Conference Paper Award. Beide prijzen betreffen artikelen waarin duurzaam inkopen central staat. Dr. Helen Walker was een van de key note speakers op het onlangs gehouden symposium ‘Koop de Toekomst’, alwaar DHO met haar sprak.

Door Jeroen Jonkman, DHO

Dr. Helen Walker Warwick University

In uw presentatie wijst u erop dat duurzaam inkopen een proces is waarbij organisaties hun behoefte aan hulpbronnen, werk, goederen en diensten op een dusdanige manier regelen dat het bijdraagt aan het welzijn van de eigen organisatie, maar ook aan dat van de maatschappij en de economie in het algemeen en bovendien zo weinig mogelijk schade berokkent aan het milieu. Kunt u dat toelichten?

Die specifieke definitie waar je naar verwijst is het resultaat van maandenlange discussie en geeft ook maar weer eens aan hoe moeilijk het is om duurzaam inkopen überhaupt in een definitie te vatten. Over het algemeen zou je kunnen zeggen dat duurzaam inkopen een fenomeen is dat past bij een algemene toename van bewustzijn over duurzame ontwikkeling en het feit dat we moeten proberen om manieren te vinden waarmee we in onze eigen behoeftes kunnen voorzien, zonder de behoeftes van toekomstige generaties in gevaar te brengen (zie Brundlandt, red.). Recente kwesties zoals klimaatverandering, en nog recenter de recessie en het discutabele gedrag van banken, wijst op een noodzaak voor een meer duurzame ontwikkeling in de zakenwereld.

Die noodzaak wordt klaarblijkelijk ook gevoeld door onze overheid, die de ambitie gearticuleerd heeft om vanaf 2010 100% duurzaam te gaan inkopen (zie ook interview met prof. dr. ing. Jaques Reijniers MBA in deze nieuwsbrief). Maar hoe zit het met het hoger onderwijs, worden de ‘leiders van onze toekomst’ voldoende geëquipeerd met competenties om duurzaam in te kopen?

Daar zijn wel wat zorgen over. Educatie speelt als vanzelfsprekend een heel belangrijke rol in het bevorderen van duurzaam inkopen. Mijn ervaring in de UK zegt me dat duurzaam inkopen momenteel nog vooral een onderwerp is dat op business schools onder de aandacht wordt gebracht in studies die zich bezig houden met operations management. Meestal komt duurzaam inkopen dan aan de orde in het kader van supply exchange en soms wordt er aandacht aan besteed in cursussen die te maken hebben met Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. Doorgaans vormt duurzaam inkopen echter slechts een deel van een cursus. Hoewel studenten aan de University of Warwick in hun hele curriculum geconfronteerd worden met duurzame ontwikkeling, hangt het toch nog heel erg af van de lector en de onderwijsinstelling of studenten uiteindelijk over ‘duurzame competenties’ beschikken. Wat betreft duurzaam inkopen helpen dergelijke ambities als 100% duurzaam inkopen door de overheid denk ik wel. In de UK bestaat de doelstelling dat de overheid in 2009 tot de leidende staten zou moeten behoren wat betreft duurzaam inkopen. Hoe je precies gaat meten of zulke doelstellingen gehaald zijn is een heel moeilijke vraag, maar het stimuleert de markt in ieder geval wel. Overheden zijn big spenders en als zij duurzaam gaan inkopen genereert dat een ripple effect; het heeft effect op de markt en dat is ook belangrijk voor business schools.

U bent als docent betrokken bij het ontwikkelen van onderwijsprogramma’s en als onderzoeker staat u veel in contact met andere (internationale) experts op het gebied van duurzaam inkopen. Heeft u misschien nog goede voorbeelden uit uw eigen praktij, of andere voorbeelden waarvan u kennis hebt, die relevant kunnen zijn voor docenten die hier in Nederland met duurzaam inkopen (willen gaan) werken?

Zelf ben ik momenteel bezig met het ontwikkelen met een masterprogramma over duurzaam inkopen, maar ik ken geen andere initiatieven die daar op lijken. Wel zijn er veel goede voorbeelden en initiatieven op het gebied van duurzaam inkopen in onderwijscurricula die onderdeel uitmaken van bredere programma’s op het gebied van Sustainable Supply Chain Management of, nog breder, Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. Ideeën over dit soort initiatieven en voorbeelden die ik waardevol vindt, bespreek ik in mijn presentatie op het symposium ‘Koop de Toekomst’.

Klik hier: voor de Power Point presentatie van Dr. Helen Walker en klik hier voor een video van haar lezing.